Goed om te weten

Borstkanker is een kwaadaardige tumor die zich meestal in de melkkanalen of de melkkliertjes van de borst ontwikkelt. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen in België, met bijna 11.800 nieuwe diagnoses per jaar. Het komt ook bij mannen voor, hoewel zij minder dan 1% van de gevallen uitmaken.

Download de Gezondheidspreventie Info over Borstkanker.

Borstkanker heeft vaak een goede prognose wanneer de diagnose in een vroeg stadium wordt gesteld. In België bedraagt de netto vijfjaarsoverleving voor alle stadia samen meer dan 90%, maar die varieert sterk naargelang het stadium bij de diagnose: in stadium I ligt die dicht bij 100%, terwijl ze in stadium IV aanzienlijk lager ligt.

Screening is bedoeld om kanker op te sporen voordat er symptomen optreden, zodat de ziekte in een vroeg stadium kan worden vastgesteld. In het Brussels Gewest biedt het georganiseerde programma vrouwen tussen 50 en 69 jaar om de twee jaar een gratis Mammotest aan. Voor vrouwen jonger dan 50 jaar en in de periode van twee jaar tussen twee onderzoeken blijft het met andere woorden van essentieel belang om alert te blijven op waarschuwingssignalen; dit maakt deel uit van het preventiewerk. Een knobbeltje of verdikking in de borst of onder de oksel, een verandering in de vorm of grootte van een borst, het intrekken van de huid of de tepel, afscheiding, roodheid of een ‘sinaasappelhuid’-achtig uiterlijk zijn redenen om onmiddellijk een arts te raadplegen.

Borstkanker vormt een belangrijk volksgezondheidsprobleem in het Brussels Gewest, niet alleen vanwege het aantal vrouwen dat erdoor wordt getroffen, maar ook vanwege de ongelijkheden op het vlak van screening en behandeling. Uit de gegevens uit Brussel blijkt dat de deelname aan de screening de afgelopen jaren is afgenomen, terwijl de trend in de twee andere gewesten omgekeerd is. Die situatie is des te zorgwekkender omdat de deelname aan de screening niet gelijkmatig over de bevolkingsgroepen is verdeeld. Er speelt een sociale gradiënt mee: vrouwen met het hoogste opleidingsniveau laten vaker een mammografie uitvoeren en de deelname varieert sterk naargelang van het inkomen in de woonwijk. Er worden ook verschillen waargenomen op basis van migratieachtergrond, waarbij vrouwen van niet-Europese afkomst een lagere overlevingskans hebben na de diagnose van borstkanker.

Die ongelijkheden kunnen niet uitsluitend worden verklaard door de keuzes of de motivatie van mensen. Niet deelnemen aan de screening betekent niet per se dat men niet voor zijn gezondheid wil zorgen. Iemand kan voorstander zijn van screening, maar toch te maken krijgen met belemmeringen die de toegang daartoe bemoeilijken. Of er daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van screening, hangt af van de levensomstandigheden en de concrete mogelijkheid om toegang te krijgen tot zorg: het begrijpen van de informatie, taal, de complexiteit van de procedures, beschikbaarheid, vervoer, kinderopvang, administratieve situatie of zorgdekking, maar ook ervaringen met discriminatie of wantrouwen tegenover instellingen. Die belemmeringen kunnen elkaar versterken en het preventietraject voor sommige vrouwen bemoeilijken.

Gezondheidsbevordering is op dat vlak dan ook een essentieel instrument. Het is belangrijk om maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat mensen daadwerkelijk toegang hebben tot preventie. Begrijpelijke en op maat gesneden informatie, begeleiding bij de procedures, proactieve benadering, bemiddeling en het inschakelen van professionals en lokale actoren kunnen ertoe bijdragen dat screening toegankelijker wordt voor vrouwen die er het verst van af staan.

Aandachtspunten voor professionals

Professionals uit de welzijns- en de gezondheidssector vervullen complementaire rollen en kunnen, elk op hun eigen niveau, bijdragen aan het verbeteren van de toegang tot preventie en voorkomen dat bepaalde mensen geen gebruik maken van screening. Het gaat niet alleen om het verstrekken van informatie, maar ook om het opsporen van obstakels en het concreet vergemakkelijken van het traject.

• Informeer zonder een schuldgevoel op te wekken. De voordelen en beperkingen van screening in begrijpelijke taal uitleggen, en daarbij ruimte laten voor vragen, twijfels en de keuze van de persoon zelf.
• Profiteer van de contacten in het dagelijks leven. Een medisch of paramedisch consult, maar ook sociale begeleiding, een spreekuur, een gemeenschapsactiviteit of een administratieve procedure kunnen aanleidingen zijn om het thema preventie aan te kaarten en, wanneer dat zinvol is, ook screening.
• Breng in kaart wat de toegang kan belemmeren. Problemen rond taal of begrip, ingewikkelde procedures, beperkingen door het werk of het gezinsleven, vervoer, administratieve of financiële situatie, wantrouwen tegenover instellingen zijn belemmeringen die je in kaart moet brengen om een passende oplossing te kunnen bieden.
• Vergemakkelijk de omzetting van informatie naar actie. Een uitnodiging toelichten, het makkelijk maken om een afspraak te maken, doorverwijzen naar een zorgverlener, een maatschappelijke werker inschakelen enz.
• Verwar screening niet met de behandeling van een symptoom. Wanneer iemand een teken of symptoom (een knobbeltje of een ander ongebruikelijk verschijnsel) heeft, moet die meteen worden doorverwezen voor een medisch consult, zonder te wachten op een uitnodiging of de volgende Mammotest.
• Heb aandacht voor situaties die een individuele begeleiding vereisen. Persoonlijke of familiale voorgeschiedenis of andere specifieke risicofactoren kunnen een medische beoordeling en een andere monitoringstrategie vereisen dan die van het georganiseerde programma.

Referentiesites over borstkanker

BruPrev: Brusselse referentiesite over borstkankerscreening

BruPrev heeft als missie het organiseren van programma’s voor opsporing en preventie van kanker (waaronder borstkanker) in het tweetalig Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Voor iedereen, inwoners en professionals
Meer informatie:
FR : Le dépistage du cancer du sein – BruPrev
NL: Borstkanker screening – BruPrev