Goed om te weten

Hoewel het tabaksgebruik in de loop der jaren afneemt, rookt in Brussel nog steeds 17,6% van de mensen boven de 15 jaar. Het gebruik is zeer ongelijk verdeeld over de bevolking en is lager bij mensen met een hoog opleidingsniveau. Gezien de gezondheidsrisico’s van roken, zowel actief als passief, is het een van de belangrijkste bronnen van gezondheidsongelijkheid.
Om dat probleem aan te pakken, heeft België in 2022 een interfederale strategie voor een rookvrije generatie gelanceerd met benaderingen om de betrokken bevolkingsgroepen te bereiken, in het bijzonder door zich te richten op de leefomgevingen en de sociale dimensies. Daarom werd op 31 december 2024 in België het rookverbod uitgebreid en werden er wetswijzigingen rond tabaksproducten ingevoerd, zoals de invoering van een rookvrije zone in de buurt van scholen, speelpleinen, pretparken en sportterreinen. Die maatregelen hebben ook betrekking op vapen, dat vooral onder jongeren aan populariteit wint.

Aandachtspunten voor professionals

• Roken is geen individueel gedrag. De kans dat mensen beginnen met roken hangt af van hun blootstelling aan tabaksproducten. Het is dus belangrijk om een omgeving te creëren waarin het gebruik van tabaksproducten niet als normaal wordt beschouwd en waarin de blootstelling van jongeren zo veel mogelijk wordt beperkt.
• Een op de twee jonge rokers is voor het 16e levensjaar begonnen met dagelijks roken. Dat toont aan hoe belangrijk het is om te voorkomen dat jongeren beginnen met roken, en dat beginnen met roken zelden een weloverwogen keuze is.
• Het is nooit te laat om te stoppen met roken. Hoewel de schadelijke gevolgen van roken sterk kunnen worden verminderd door te stoppen, worden de gezondheidsvoordelen daarvan nog vaak onderschat.
• De meeste mensen die roken, zouden graag willen stoppen, maar ze zijn verslaafd aan een product dat is ontworpen en geoptimaliseerd om het stoppen zo moeilijk mogelijk te maken.

De strijd tegen roken vergt zowel stappen om te stoppen met roken als maatregelen om de tabaksconsumptie in de leefomgeving te denormaliseren.

Stoppen met roken

• Spontaan advies aan de persoon die rookt, kan een motivatie zijn om te stoppen met roken. De meeste personen die roken willen stoppen… en wachten op een trigger.
• Zodra ze zijn gestopt, kan niet-stigmatiserende, algemene en langdurige begeleiding helpen om gemotiveerd te blijven en het risico op een terugval te voorkomen.
• Begeleiding bij het stoppen met roken door een gecertificeerde tabakoloog verdrievoudigt de kans om te stoppen en om nooit meer te roken, dankzij grondige psychologische en gedragsmatige begeleiding.

Maatregelen om rookgedrag te denormaliseren

• Blootstelling aan tabak en vapen in de omgeving verminderen door de beschikbaarheid van tabaks-/vapeproducten te beperken en het gebruik ervan in bepaalde omgevingen te verbieden.
• Voorkomen dat jongeren beginnen te roken door hen bewust te maken van het probleem rond roken/vapen en hun psychosociale vaardigheden te versterken (stressbeheer, zelfvertrouwen, kritisch redeneren, besluitvorming).
• Weloverwogen keuzes bevorderen door bewustmakings-, doorverwijzings- en animatietools voor te stellen die zijn aangepast aan verschillende groepen of gemeenschappen (in het bijzonder sociaaleconomisch achtergestelde groepen), en aan de verschillende producten die worden gebruikt.
• Informatie verspreiden over de beschikbare financiële steun om de drempels voor het stoppen met roken te verlagen.

Hulpmiddelen om te stoppen met roken

Gekwalificeerde tabakologen bieden deskundige hulp aan mensen die willen stoppen met roken. Een lijst van die professionals is te vinden op:

• De website van Respiratoire Gezondheid (voor in het Nederlands opgeleide professionals): www.tabakologen.be
• De website van FARES (voor in het Frans opgeleide professionals): https://repertoire.fares.be/

Er zijn nog andere hulpmiddelen om te stoppen met roken. Een duidelijk overzicht wordt geboden door FARES (Aides à l’arrêt | Fares) en Respiratoire Gezondheid (Poster Rookstophulp).

Terugbetalingen

In het Brussels Gewest komen de ziekenfondsen tegemoet in de kosten voor 8 raadplegingen bij een erkende tabakoloog over een periode van 2 jaar:

• Terugbetaling van € 30 voor de eerste raadpleging en € 20 voor de volgende 7 raadplegingen;
• Voor zwangere vrouwen: terugbetaling van € 30 per raadpleging.

Sommige ziekenfondsen bieden ook aanvullende tegemoetkomingen aan voor verschillende hulpmiddelen om te stoppen met roken (zoals nicotinevervangers). Raadpleeg voor meer informatie onze Focus ‘Financiële toegankelijkheid tot gezondheidszorg’ (p. 20) of neem rechtstreeks contact op met het ziekenfonds van de betrokkene.

Nuttige links:

In het Brussels Gewest dragen BELTA, de overkoepelende organisatie van Respiratoire Gezondheid en FARES, en de Stichting Tegen Kanker bij aan de preventie van tabaksgebruik door middel van monitoring, sociaal-preventieve activiteiten en voorlichting en bewustmaking van professionals in de welzijns- en gezondheidssector.

Respiratoire Gezondheid (vroeger VRGT)
Respiratoire Gezondheid is het Nederlandstalige expertisecentrum over tuberculose en ademhalingsgezondheid. Het analyseert de invloed van sociale, economische en milieufactoren op de respiratoire gezondheid van de bevolking, en in het bijzonder van de meest kwetsbare groepen.

Meer informatie: Het expertisecentrum tuberculose en respiratoire gezondheid | Respiratoire Gezondheid
02.510 60 90 of rookstop@respiratoiregezondheid.be

FARES
FARES (Fonds des Affections Respiratoires asbl) is een Franstalige vzw die zich inzet voor de bestrijding van tuberculose, preventie en aanpak van tabaksgebruik en voorlichting over andere chronische aandoeningen van de luchtwegen.
02.518 18 66 of prevention.tabac@fares.be

Stichting Tegen Kanker/Fondation Contre le Cancer
De Stichting tegen Kanker is een toonaangevende, nationale en onafhankelijke organisatie die zich inzet voor de bestrijding van kanker. Zij streeft dat doel na via drie opdrachten (ontwikkeling van wetenschappelijk onderzoek naar kanker versnellen, preventie en opsporing van kanker verbeteren, en mensen met kanker ondersteunen).

Meer informatie:
FR : Qui est la Fondation contre le Cancer ?
0490 64 43 88 ou bruxelles@fondationcontrelecancer.be

NL : Wat is de Stichting tegen Kanker?
0493 40 74 39 ou brussel@stichtingtegenkanker.be