* We zijn ons ervan bewust dat dit woord voor veel mensen een negatieve connotatie heeft. Organisaties die strijden tegen grossofobie willen echter de term ‘dik’ opnieuw claimen als neutrale manier om een persoon te beschrijven. Wij nemen die woordkeuze over en gebruiken ‘dik’ doorheen dit artikel als neutrale term. Zie unia.be

Hoe gaan we als welzijns- en gezondheidswerkers op een open en zorgzame manier om met dikke mensen? Wat zijn de vooroordelen en stereotypen die de kwaliteit van de dialoog en uitwisseling met begunstigden kunnen beperken? En welke praktijken op het terrein stimuleren een meer inclusieve en uitnodigende benadering van dikke* mensen? Die vragen stonden centraal tijdens de workshop ‘Sleutels voor een inclusieve zorg’ (3 maart 2026), waar twee verenigingen aan het woord kwamen: Fat Friendly en Dik Voor Mekaar. Ze namen de tijd om hun expertise en ervaring te delen aan de hand van concrete voorbeelden. De presentaties van de twee verenigingen leverden daarna een boeiende dialoog op met de deelnemers.

Dik Voor Mekaar benadrukt hoe belangrijk het is om de verschillende vormen van stigmatisering van dikke mensen serieus te nemen, op verschillende niveaus. We moeten ons daarvan bewust zijn en onze praktijk sturen door zo open en aandachtig mogelijk te zijn voor hoe we dingen doen, formuleren, hoe we informeren en communiceren. Dit zijn allemaal hefbomen om de toegang tot gezondheidszorg en welzijns- en gezondheids­diensten te verbeteren:

• Op maatschappelijk niveau blijft de last van discriminatie en vooroordelen groot. Dat is bijvoorbeeld ook te zien aan apparatuur die niet is aangepast aan de behoeften van dikke mensen.
• Op interpersoonlijk niveau is de tijd voor discussie en dialoog een belangrijk punt; verschillende onderzoeken geven aan dat de professionals vaak korter communiceren met een dikke persoon. Gewichtsverlies wordt vaak voorgesteld als een voorwaarde voor toegang tot behandeling. Dat kan leiden tot wantrouwen en zorgweigering.
• Op intrapersoonlijk niveau ervaren dikke mensen vaak chronische stress en een gebrek aan zelfvertrouwen.

Praktisch

Via klinische casussen (dit zijn scenario’s gebaseerd op echte situaties) van Dik Voor Mekaar werden enkele inclusieve praktijken rond cruciale uitdagingen belicht, zoals:

• Zorgen voor geschikt materiaal (aangepaste instrumenten, stoelen, ingang, deuren, toiletten enz.);
• In wachtkamers informatie en posters ter beschikking stellen over verenigingen, lotgenotengroepen, zelfhulplocaties waar dikke mensen zijn vertegenwoordigd;
• Aandacht hebben voor verbale (de gebruikte woorden) en non-verbale (gezichtsuitdrukkingen, negatieve emoties…) communicatie;
• De voorkeur geven aan open vragen in de dialoog tussen professionals en gebruikers;
• Bewust zijn van de nuances tussen wat van de orde van causaliteit en correlatie is, vooral als het gaat om gewicht;
• Bij interactie met de betrokkene open staan voor alle sociale, culturele, psychologische dimensies en zonder de persoon van meet af aan te reduceren tot een dik lichaam;
• Geïnformeerde toestemming in de praktijk brengen, door objectief te informeren, de risico’s en voordelen van een behandeling uit te leggen en zo nauwkeurig mogelijk te zijn over cijfers en statistieken.

De juiste woorden

Een situatie op de juiste manier of een persoon op de juiste manier benoemen kan belangrijk zijn in de relatie. Fat Friendly roept op om zorgvuldig om te gaan met woorden in de interactie met begunstigden en om het bijvoeglijk naamwoord ‘dik’ te gebruiken. Obesitas verwijst naar de pathologische dimensie, en behoort tot het klinisch taalgebruik. Niet alle dikke mensen zijn ziek, net zoals niet alle dunne mensen gezond zijn. Hou dus rekening met de volgende nuances: risicofactor, oorzaak of correlatie betekenen niet hetzelfde.

De weegschaal in de balans leggen: het juiste belang toekennen aan iemands gewicht

Hoe geef je de weegschaal de juiste plaats in het vertrouwensgesprek tussen de zorgverlener en de betrokkene? Hoe kijk je naar iemands gewicht zonder de betekenis ervan te onderschatten of te overschatten? Hier zijn een paar suggesties voor een meer inclusieve werkwijze:

• Stel jezelf de vraag: moet je iemand altijd meteen wegen? Wat heb ik er hier aan? Gewicht is vaak niet het belangrijkste voor dikke mensen; het is daarom verstandig om het onderwerp niet direct of abrupt aan te snijden. Als het gewicht niet de reden is voor het bezoek van de begunstigde, is het goed om je af te vragen: wat levert die informatie mij als zorgverlener op? En met welke impact? Als het de bedoeling is om de persoon erop te wijzen dat hij of zij dik is, is het goed om te onthouden dat hij of zij dat al weet.
• Professionals die een vertrouwensband met de betrokkene hebben opgebouwd, kunnen openlijk met hem of haar over gewicht praten, maar een professional met een vluchtig contact kan daarentegen onhandig of contraproductief overkomen.
• Het is belangrijk om te benadrukken dat mensen zelf de vrijheid moeten hebben om al dan niet over hun gewicht te praten, over wat voor hen een probleem vormt. Het gaat om toestemming: de persoon de kans geven om voor zichzelf te spreken;
• Nodig de persoon uit om thuis rustig op de weegschaal te gaan staan;
• Bouw een klimaat van vertrouwen op: dat betekent dat je de betrokkene niet onder druk zet met ongewenste vragen, niet aandringt, maar aanvaardt dat iemand niet in een bepaalde richting kan of wil gaan. Dat klimaat van vertrouwen vermindert ook het risico op stereotypering, stigmatisering en discriminatie.

Plaatsen in kaart brengen die toegankelijk zijn door en voor dikke mensen

Tools blijken nuttig om inclusie te bevorderen en alle vormen van grossofobie te bestrijden, samen met mensen die in de welzijns- en gezondheidszorg werken. Fat Friendly biedt een kaart aan met toegankelijke plaatsen. Dikke mensen kunnen de kaart aanvullen. Het instrument richt zich op verschillende domeinen (welzijn, cultuur, restaurants, cafés enz.). Voor de welzijns- en gezondheidszorg kan je voor verschillende categorieën van de kaart de kwaliteit beoordelen op basis van een aantal concrete punten: toegankelijkheid (parkeerplaats, parkeerplaats voor PBM, bushalte op 500 meter enz.), bewegingsruimte, zitplaatsen (wachtkamer, stoelen zonder armleuningen enz.), toiletten en houding en openheid van de zorgverleners.

Aan te pakken uitdagingen

Een aantal uitdagingen voor meer inclusieve praktijken werden onderzocht, waaronder:

• Dikke mensen hebben vaak te maken met ongelijkheid en onrecht; het is daarom belangrijk om je bewust te zijn van die sociale dimensie, die bovenop andere moeilijkheden die dikke mensen ervaren komt;
• Het is zinvol om je af te vragen of je als hulpverlener in de welzijns- en gezondheidszorg expliciet of impliciet ‘grossofobe vooroordelen’ hebt; er bestaan seminars, opleidingen en bewustwordingsprogramma’s, die onder andere worden aangeboden door de verenigingen Fat Friendly en Dik Voor Mekaar. Die hulpmiddelen dragen bij aan het verspreiden van kennis en inzichten door de rol van kritiek en zelfkritiek te bevorderen;
• Het onderwerp voeding is doorslaggevend als het om dikke mensen gaat. Na een maaltijd in een dagcentrum voor ouderen zijn vragen gerezen: is het gepast om dikke mensen zoete of vetrijke maaltijden voor te schotelen? Wat moet je doen? Hoe kun je goed handelen zonder te stigmatiseren? Uit de discussie met Fat Friendly kwamen verschillende ideeën naar voren: hoe ga je om met zowel slanke bewoners als dikke mensen? Hoe kunnen we handelen voor alle bewoners? Een mogelijke oplossing is om een regel op te stellen die voor iedereen geldt. Ook plezier, mentale en emotionele gezondheid werden nog eens benadrukt: eten is een bron van plezier, vreugde en welzijn. Denk eraan dat boven een bepaalde leeftijd een hogere BMI een beschermend effect heeft op de gezondheid.
• Er werd gewezen op de uitdagingen rond de nodige budgetten voor inclusie en toegankelijkheid: het aanpassen van ruimtes, kantoren, toiletten en trappen vraagt om financiële middelen die niet makkelijk te vinden zijn voor professionals in de welzijns- en gezondheidszorg.
• Kwetsbaarheden die met gewicht te maken hebben, gaan vaak gepaard met andere kwetsbaarheden, zoals genderongelijkheid, validisme enz. In dat kader ontstaan er samenwerkingen tussen verenigingen van dikke mensen, feministen of anti-validisten, die input kunnen geven voor meer inclusieve praktijken in de welzijns- en gezondheidszorg.
• In communicatiecampagnes voor het grote publiek (bijvoorbeeld griepvaccinatie), kan verwijzen naar dikke mensen als risicogroep de neiging tot discriminatie vergroten. Het is aan te raden om de verantwoordelijkheid voor het aanbevelen van vaccinatie over te laten aan een vertrouwde professional die een goede relatie heeft met de betrokkene. Bovendien is het risico op complicaties in werkelijkheid te wijten aan een gebrek aan aangepaste apparatuur en niet aan de biologie van dikke mensen.

Dankzij de presentaties van Fat Friendly en Dik Voor Mekaar en de gesprekken die daarop volgden, kon er in een constructieve en participatieve sfeer van gedachten worden gewisseld, konden goede praktijken worden gedeeld en verschillende visies worden geuit.

De volgende workshop ‘Sleutels voor een inclusieve zorg’ vindt plaats op 4 juni 2026 om 19.30 uur. Het thema is geweld tegen ouderen, met medewerking van Infor-Homes en Brussels Rainbow Ambassadors.